Þórhallur Heimisson
skrifar um söguferðir.
Keops pýramídinn Egyptalandi
Það er sérstök tilfinning að standa á stað þar sem sagan gerðist. Að lesa um atburð í bók er eitt, en að ganga um sömu götur og menn gengu fyrir hundruðum eða þúsundum ára er allt annað. Þá verður sagan lifandi. Hún fær andlit, raddir og umhverfi.
Kannski er það þess vegna sem ég hef um árabil haft þá ánægju að ferðast með hópa um staði þar sem saga heimsins var mótuð.
Á undanförnum árum hef ég leitt hópa til Rómar, Napólí og Flórens á Ítalíu, til Egyptalands, Grikklands, Tyrklands, Ísraels, Indlands, Nepals og Bútans, auk ferða á slóðir innrásarinnar í Normandí og um Þýskaland þar sem saga uppgangs og falls þriðja ríkisins birtist á áhrifamikinn hátt. Þessar ferðir eru ólíkar að efni en eiga það sameiginlegt að þær hjálpa okkur að skilja betur fortíðina – og þar með samtímann.
Róm er einstök borg þar sem saga Rómaveldis og kristninnar mætast á hverju götuhorni. Þar verður auðvelt að skilja hvernig lög, stjórnskipan og trúarhefðir sem mótuðu Evrópu urðu til. Flórens tekur síðan við sem vagga endurreisnarinnar, þar sem list, vísindi og ný hugsun breyttu heimsmynd Vesturlanda. Í Napolí, Pompey og á Caprí lifnar sagan við á einstakan hátt.
Í Grikklandi kynnumst við rótum lýðræðis, heimspeki og ólympísku leikanna. Þar gengur maður um sömu slóðir og Sókrates, Platón og Aristóteles lögðu grunn að hugmyndum sem enn hafa áhrif á samfélög okkar. Egyptaland flytur okkur enn lengra aftur í tímann. Við pýramídana og hofin við Níl verður ljóst hversu þróuð fyrstu stórveldi mannkynsins voru og hvernig þau mótuðu sögu Miðjarðarhafsins.
Í Tyrklandi mætast heimsveldi og trúarbrögð. Þar eru rætur Býsansríkisins, Ottómanveldisins og Opinberunarbókarinnar. Á ferð um þessi svæði verður Nýja testamentið lifandi þegar komið er til Efesus, Smyrnu eða annarra staða sem tengjast sögu frumkirkjunnar.
Í Ísrael er sagan nánast áþreifanleg. Þar eru sögusvið Gamla og Nýja testamentisins, borgir og landslag sem hafa mótað trú og menningu milljarða manna, gyðinga, kristinna og múslima.
Indland opnar síðan glugga inn í allt annan heim. Þar mætast ótrúleg menningarleg fjölbreytni, forn trúarbrögð og stórbrotin saga. Nepal og Bútan bæta annarri vídd við. Við rætur Himalajafjalla verður auðvelt að skilja hvernig náttúra, trú og lífsspeki geta mótað samfélög á allt annan hátt en við eigum að venjast í Evrópu.
Ferðirnar til Normandí vekja hins vegar allt aðrar tilfinningar. Á ströndum þar sem bandamenn stigu á land 6. júní 1944 ríkir djúp kyrrð. Þar má sjá grafreiti þar sem þúsundir ungra manna hvíla eftir að hafa lagt líf sitt í sölurnar fyrir frelsi Evrópu. Þegar maður stendur á Omaha-strönd verður ljóst að friður og lýðræði eru ekki sjálfsögð gæði heldur verðmæt arfleifð sem varðveita þarf.
Svipað gildir um ferðir um Þýskaland þar sem rakið er rís og fall þriðja ríkisins. Þar sjáum við hvernig öflug menningarþjóð gat á skömmum tíma orðið vettvangur einræðis, ofsókna og styrjaldar. Um leið sjáum við hvernig Þjóðverjar hafa tekist á við þessa erfiðu fortíð og byggt upp eitt öflugasta lýðræðissamfélag Evrópu.
Margir spyrja hvers vegna fólk velji slíkar ferðir. Svarið er einfalt. Söguferðir gera okkur víðsýnni. Þær sýna að saga er ekki aðeins ártöl og nöfn heldur saga raunverulegs fólks, ákvarðana þess, mistaka og afreka. Þær minna okkur á að menning, trú og stjórnmál verða best skilin þar sem þau urðu til.
Það sem gleður mig mest er að sjá hvernig þátttakendur upplifa staðina. Fólk sem hefur lesið um faraóa, Akrópólis, Rómaveldi, Biblíuna, Himalajafjöll eða síðari heimsstyrjöldina segir gjarnan að nú fyrst hafi sagan orðið lifandi. Þegar landslagið, minjarnar og frásagnirnar renna saman skapast skilningur sem engin bók getur að fullu miðlað.
